Opis:

Muzeum czynne w sezonie wiosenno-letnim (kwiecień-wrzesień):
Spichrze - ul. Grodzka 7-11
wtorek - piątek 9.00-17.00
sobota, niedziela 11.00-16.00
poniedziałki - nieczynne
Budynki na Wyspie Młyńskiej
wtorek - piątek 9.00-17.00
sobota, niedziela 11.00-20.00
poniedziałki - nieczynne

Informujemy, że w piątek i w sobotę (21 i 22 maja br.) budynki Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego na Wyspie Młyńskiej w Bydgoszczy będą nieczynne dla zwiedzających. Powodem zamknięcia ekspozycji są przygotowania do mającego odbyć się w najbliższą sobotę Smooth Festivalu.

Przedsięwzięcie to stanowić będzie symboliczną inaugurację działalności Europejskiego Centrum Pieniądza, utworzonego w ramach Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego na Wyspie Młyńskiej, w budynku przy ulicy Mennica 4.
Głównym celem ekspozycji jest ukazanie miejsca pieniądza w kulturze europejskiej i orientalnej, pod kątem jego poza płatniczych funkcji. Cel ów zostanie zrealizowany między innymi poprzez zaakcentowanie różnych form jego wykorzystania: w rzemiośle artystycznym, strojach oraz biżuterii.
Wystawa ma również na celu zwrócenie uwagi na udział pieniądza w kulturze duchowej, co przejawia się poprzez jego obecność w malarstwie, grafice, twórczości ludowej oraz rytuałach pogrzebowych.
Pieniądz funkcjonował bowiem zarówno w sferze profanum jak i w sferze sacrum. Służąc do płacenia w życiu codziennym, gromadzony w skarbonach, był wykorzystywany jako atrybut bogactwa i prestiżu (np. naczynia z monetami). Równocześnie jednak służył do składania datków w świątyni i stanowił opłatę dla Charona lub dla duchów zmarłych przodków nawiedzających ziemię (chińskie ,,banknoty piekielne"). Mógł być symbolem cnoty, ale też grzechów skąpstwa i chciwości. W związku z tym należy również zasygnalizować różnorodność postaw ludzkich wobec pieniądza, takich jak: chciwość, skąpstwo, nieuczciwość ale także i jałmużna.
Ekspozycja ma również na celu ukazanie znaczenia pieniądza, poprzez zasygnalizowanie metod jego przechowywania, dbania o jego dobrą jakość, a także tworzenia kolekcji.
Wystawa powstała głównie w oparciu o zbiory muzeów, które odpowiedziały na szeroko zakrojoną kwerendę. Zostaną na niej zaprezentowane obiekty pochodzące z:
Muzeum Narodowego w Warszawie, Muzeum Narodowego w Krakowie, Muzeum Narodowego we Wrocławiu, Muzeum Zamkowego w Malborku, Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie, Muzeum Historycznego m.st. Warszawy, Muzeum Podlaskiego w Białymstoku
Istotne uzupełnienie całości stanowić będą grafiki oraz obiekty rzemiosła artystycznego ze zbiorów Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy. Na wystawie zaprezentowanych zostanie szereg obiektów z różnych dziedzin sztuki, zarówno z terenu Europy jak i Bliskiego oraz Dalekiego Wschodu. Najstarsze eksponaty (monety rzymskie) pochodzą z I w. n.e., najmłodsze (sztuka ludowa) z lat 80. tych XX w.
Obiekty kultury Bliskiego i Dalekiego Wchodu oraz obiekty kultury ludowej, z powodu swej odrębności zostaną przedstawione jako oddzielne zespoły. Z kolei z grupy obiektów kultury ludowej wyłączono skarbonki i trzos krakowski, które ze względu na swe zastosowanie ukazane będą wraz z grupą pozostałych skarbon i skarbonek oraz sakiewek i portmonetek. Podobnie spośród obiektów orientalnych wyłączono egipskie odważniki do monet, które zostaną zaprezentowane wraz europejskimi wagami.
Osobną grupę stanowić będą także przeciwstawione sobie symboliczne przedstawienia chrztu oraz twarzy zmarłego. Ukazują one obecność pieniędzy zarówno w zwyczajach związanych z początkiem życia, jak i w kulturze sepulkralnej.
Pozostałe obiekty, zaprezentowane będą w zespołach wyodrębnionych ze względu kategorię sztuki oraz wyrażane motywy związane z pieniądzem.
Ciekawą formę wykorzystania pieniądza stanowiło zastosowanie go jako elementu biżuterii. Mogła być ona wyłącznie ozdobą lecz także manifestacją wyższych wartości (biżuteria patriotyczna z wykorzystaniem monet powstańczych z 1831 r.).
Od 1888 r. pieniądz był także obecny w ikonach rosyjskich. Przypisywano to rzekomemu wtopieniu się monet w ikonę Matki Boskiej Pocieszycielki Strapionych, podczas uderzenia pioruna w jedną z petersburskich cerkwi.
Motyw pieniądza występował również często w malarstwie. Dobrym tego przykładem jest XVI - wieczny obraz Marinusa van Reymerswaele pt. Poborcy podatków. Przedstawia on dwóch urzędników liczących pieniądze. Twarz jednego z nich wyraża skupienie i rzetelność, drugi zaś stanowi uosobienie nieuczciwości.
Podobny motyw przedstawiany był również na grafikach i rysunkach nowożytnej Europy. Pieniądz zyskiwał wówczas pozytywne lub negatywne znaczenie w skutek określonych postaw ludzkich (skąpstwo, pazerność, lichwa, jałmużna).
Znaczna uwaga zostanie także poświęcona metodom przechowywania pieniędzy. W związku z tym na wystawie zaprezentowane zostaną różnego rodzaju szkatułki, sakiewki i portmonetki. Zespół ten będzie uzupełniony poprzez grafiki przedstawiające skrzynie i szkatuły.
Ważne miejsce w kulturze europejskiej zajmowały naczynia i zastawa stołowa zdobiona monetami. Z tego powodu na wystawie ukazane zostaną kubki, puchary, kufle, talerze oraz inne zdobione monetami przedmioty, używane w celach biesiadnych. Zdobienie służyło podniesieniu wartości danego przedmiotu oraz manifestacji bogactwa właściciela. Zabiegi takie mogły być również spowodowane chęcią przekształcenia pieniądza w pamiątkę, a także tezauryzacją. W XIX w. zabieg ten miał już na celu przede wszystkim zwiększenie walorów estetycznych przedmiotu (puchary nagrodowe).
Z podobnych powodów zdobiono monetami tabakierki i popielniczki, które również zostaną zaprezentowane na wystawie.
Od XVIII w. istotnym elementem kultury europejskiej związanym z pieniądzem było kolekcjonerstwo numizmatyczne. Zagadnienie to mogłoby stanowić osobny temat, dlatego na wystawie zostanie jedynie zasygnalizowane poprzez ukazanie teczki na monety, należącej do Stanisława Augusta Poniatowskiego oraz etui na monety z powstania listopadowego (1831 r.)
Na wystawie zaprezentowane zostaną także wagi i odważniki służące do kontroli jakości monet. Utensylia te stanowiły bowiem ważny element wszystkich kultur posługujących się pieniądzem.
Pośród różnorodnych obiektów ukazany zostanie także przykład zupełnie nietypowego i jednorazowego zastosowania pieniądza - monet w formie kompozycji patriotycznych (Orzeł i Pogoń), wykonanych około 1920 r., w prezencie dla Ignacego Jana Paderewskiego.
Zagadnienie obecności pieniądza w kulturze oraz jego miejsca między sferami sacrum i profanum jest niezwykle szerokie. Przygotowywana wystawa nie wyczerpie z pewnością całego zagadnienia. Stanowić będzie jednak asumpt do rozwinięcia poszczególnych, poruszonych przez nią wątków.
Na koniec należy dodać, iż ekspozycja pt. "Pieniądz w kulturze. Między sacrum a profanum", zostanie zrealizowana przy dofinansowaniu ze strony Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
[Wojciech Ślusarczyk]

Otwarcie wystawy 15 maja br. o godz. 18.00 w Europejskim Centrum Pieniadza, ul. Mennica 4 na Wyspie Młyńskiej

Wstęp wolny, zapraszamy